رهبر انقلاب در دیدار مسئولان نظام، مهمانان کنفرانس وحدت و قشرهای مختلف مردم: دومین نشست هم اندیشی تخصصی اساتید ونخبگان دانشگاهی دانشگاه مازندران ،باموضوع:« راهکارهای ارتباط موثر دانشگاه با جامعه از منظر رشته های فنی مهندسی» نشست مشترک مسولان محترم دفاتر نهاد و مدیران محترم گروه معارف اسلامی دانشگاه های استان مازندران اولین کارگاه آموزشی گفتگوی ماه با حضور مسوولان دانشگاهی و جمع کثیری از بازنشستگان دانشگاه:کانون مهر بازنشستگان دانشگاه مازندران راه اندازی شد مسول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ماندران در پنجمین دور نشست هیات رییسه دانشگاه با اعضای هیات علمی در دانشکده علوم انسانی: رهبر معظم انقلاب اسلامی در اجتماع عظیم و پرشکوه بسیجیان در ورزشگاه یکصد هزار نفری آزادی برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم توسط هیات مذهبی محبان الحسین دانشگاه مازندران سیزدهمین جلسه اساتید روحانی عضو هیات علمی دانشگاه مازندران

احكام خمس+نحوه‌ى محاسبه و پرداخت خمس


 


به دست آوردن پول هنگفت قبل از سال خمسى
س۷. کسى که سال خمسى‌‌اش نزديک است و يکباره پول هنگفتى که مورد نياز است به دست مى‌آورد (از محل کسب و رهن منزل) آيا براى اين پول مى‌تواند يک سال خمسى جدا در نظر بگيرد يا بايد در پايان همان سال خمسش را بدهد؟
جواب: با مجموع درآمد همان سال روى هم حساب مى‌شود و در زائد بر مؤونه(۱) خمس دارد، ولى پولى که به اسم رهن منزل از مستأجر گرفته، در واقع قرض است و خمس ندارد.
 
خمس جداگانه براى هر درآمدى
س۸. آيا کسى که براى هر يک از درآمدهاى خود سال خمسى جداگانه‏اى قرار داده، جايز است خمس سودى را که سر سال خمسى آن رسيده، از سودهاى ديگرى که سال بر آنها نگذشته است، بپردازد؟ در صورتى که بداند اين درآمدها به‌طور کامل تا پايان سال باقى مى‌مانند و چيزى از آنها صرف مؤونه نمى‌شود، چه حکمى دارد؟
جواب: هرگاه بخواهد خمس منفعت يک کسب را از درآمد کسب ديگر بپردازد، بايد خمس مبلغ پرداختى را نيز بپردازد و درآمدهايى که چيزى از آن به مصرف هزينه‌هاى زندگى نمى‌رسد، مخير است بين اينکه خمس آن را هنگام حصول آن بپردازد يا تا رسيدن سال خمسى، صبر کند.
 
محاسبه‌ى خمس توسّط خود مکلّف
س۹. آيا انسان مى‌تواند خودش خمس مالش را حساب نموده و سپس آنچه را بر او واجب است به وکلاى جنابعالى بپردازد؟
جواب: اشکال ندارد.
 
پرداخت خمس زمين از درآمد غيرمخمّس
س۱۰. فردى ملکى (خانه يا زمين) دارد که خمس به آن تعلّق گرفته است، آيا مى‌تواند خمس آن را از درآمد سال بپردازد؟ يا اينکه واجب است اوّل خمس سود را بدهد و سپس خمس ملک را از سود مخمّس پرداخت کند؟
جواب: اگر بخواهد خمس آن را از درآمد سال بپردازد، واجب است که خمس آن را هم بپردازد.
 

جبران کمبود بعضى از اموال با زيادى اموال ديگر
س۱۱. سال قبل اقدام به محاسبه‌ى اموالم و تعيين سال خمسى براى خودم نمودم، در آن زمان نود و هشت رأس گوسفند که خمس آنها داده شده بود و همچنين مقدارى پول نقد و يک موتورسيکلت داشتم. گوسفندان من بر اثر فروش تدريجى آنها کم شده، ولى پول نقدم زياد شده است. در حال حاضر شصت رأس گوسفند و مقدارى پول نقد دارم، آيا پرداخت خمس اين پول بر من واجب است يا اينکه فقط بايد خمس مقدار زيادى آن را بدهم؟
جواب: اگر مجموع قيمت گوسفندهاى موجود با اموال نقدى که داريد، بيشتر از مجموع قيمت نود و هشت رأس گوسفند با پول نقدى باشد که قبلاً خمس آن را پرداخت کرده‌ايد، مقدار زائد خمس دارد.
 

خريد مايحتاج خانه با پول مخمّس
س۱۲. اگر فردى با دريافت هر درآمدى، خمس آن را بپردازد آيا اگر با آن پول وسايل زندگى مانند خوراک و پوشاک و کتاب و... تهيه کند، در صورتى که از سال بگذرد به آنها خمس تعلّق مى‌گيرد يا خير؟
جواب: خمس تعلّق نمى‌گيرد.‏
 
سهام سقوط‌کرده در بورس
س۱۳. من دو سال پيش وامى به مبلغ پنج ميليون تومان گرفتم و با آن سهام خريدم ولى پس از خريد، ارزش سهام کاهش يافت و حدود سه ميليون تومان گشت و اقساط وام هم تمام شد، حالا سؤال اين است که من بايد خمس پنج ميليون را بدهم يا سه ميليون؟
جواب: خمس سه ميليون کفايت مى‌کند.‏
 
مقايسه‌ى موجودى‌هاى هر سال با سال بعد براى پرداخت خمس
س۱۴. روش محاسبه‌ى خمس اينجانب تاکنون به صورت زير بوده است: ابتداى سال خمسى را اوّلين درآمد مشخّص نمودم، سپس هر سال آنچه موجودى ريالى و خوراکى و... مصرف نشده بود محاسبه و با موجودى سال گذشته مقايسه مى‌نمودم و آنچه اضافه شده بود خمس آن را پرداخت مى‌نموده‌ام، آيا اين روش صحيح بوده است يا نه؟
جواب: روش مذکور در صورتى که موجودى‌هاى گذشته نمانده و مصرف شده باشد، صحيح نيست و بايد تمام موجودى بدون کسر چيزى محاسبه شود.
 

پرداخت خمس زمين از خود زمين
س۱۵. براى پرداخت خمس نمى‌خواهم منتظر بمانم که ملک به فروش برود الآن يک قسمت از ملک را مى‌خواهم خمس بدهم در زمان فروش ملک، قيمت افزايش يافته، ملک واگذارشده بابت خمس را به چه نرخى حساب کنم؟
جواب: مى‌توانيد خود زمين را با اجازه‌ى نماينده‌ى مرجع به قيمتى که فعلاً مى‌خرند بابت خمس حساب کنيد.
 
چک صادرشده در روز سال خمسى
س۱۶. اگر شخص چکى صادر کند که موعد آن همان روز سال خمسى است، بايد مبلغ چک را در محاسبه‌ى ميزان خمس کدام سال وارد نمايد؟
جواب: اگر بابت بدهى مؤونه‌ى همان سالِ درآمد باشد، مى‌تواند استثنا کند.
 
محاسبه‌ى خمس ميت
س۱۷. اگر شخصى در اثناء سال خمسى از دنيا برود تخميس ربح بين سال با وجود داشتن صغار واجب است يا نه؟
جواب: همان موقع مرگ، آخر سال او محسوب مى‌شود و بايد خمس درآمد آن سال پرداخت شود.
 
طريقه‌ى محاسبه‌ى خمس کالاهاى مغازه
س۱۸. خواهشمنديم آسان‌ترين راه ممکن براى پرداخت خمس توسّط صاحب مغازه را بيان فرماييد.
جواب: هر چه کالا و پول نقد دارد، در سر سال خمسى حساب کرده و قيمت‌گذارى مى‌کند و سپس مجموعه‌ى آن را با سرمايه‌ى اصلى مى‌سنجد، اگر چيزى اضافه بر سرمايه موجود باشد، سود محسوب مى‌شود و به آن خمس تعلّق مى‌گيرد.
 
س۱۹. تعيين قيمت کالاهاى موجود در مغازه، هنگام حساب سال خمسى، مشکل است، چگونه بايد آن را حساب کرد؟
جواب: تعيين قيمت اجناس موجود در مغازه به هر صورت ممکن هرچند با تخمين، براى محاسبه‌ى درآمد سال که بايد خمس آن پرداخت شود، واجب است.
 

س۲۰. من صاحب مغازه‏اى هستم که هر سال پول نقد و جنس‌هاى خود را محاسبه مى‌کنم و چون بعضى از کالاها تا آخر سال خمسى فروخته نمى‌شود، آيا پرداخت خمس آن در آخر سال و قبل از فروش واجب است يا اينکه بايد بعد از فروش، خمس آنها پرداخت شود؟ اگر خمس کالا را بدهم و سپس آن را بفروشم، چگونه بايد در سال آينده محاسبه کنم؟ و اگر آن را به فروش نرسانم و قيمت آن تغيير کند، چه حکمى دارد؟
جواب: کالايى که تا سر سال فروخته نشده و مشترى براى خريد آن پيدا نشده است، در حال حاضر پرداخت خمس افزايش قيمت آن واجب نيست بلکه سود حاصل از فروش آن در آينده از سود سال فروش محسوب مى‌شود، ولى کالايى که افزايش قيمت پيدا کرده و کسى هست که در طول سال آن را بخرد، ولى شما براى اينکه سود بيشترى ببريد، آن را تا پايان سال نفروخته‏ايد، بايد با رسيدن سال خمسى، خمس افزايش قيمت آن را بپردازيد و در اين صورت آن کالا به قيمتى که در سر سال خمسى ارزيابى شده و خمس افزايش قيمت آن پرداخت شده، در سال آينده استثنا مى‌شود.
 
س۲۱. کاسبى هستم که نزديک يک سال و سه ماه هست که کسبم را شروع کرده‌ام. چندين سؤال پيرامون مسأله‌ى خمس ‏داشتم:
۱. آيا به جنسى که يک سال است خريدارى نموده و در انبار مانده و فروش نرفته است و به قولى بنجل شده و ‏بايد حتّى زير قيمت خريد رد شود و در واقع ضرر کاسب محسوب مى‌شود هم خمس تعلّق مى‌گيرد؟
۲. آيا اگر امروز جنسى را خريدارى نموده و فردا سال خمسى من باشد به اين جنس خمس تعلّق مى‌گيرد يا ‏بايد يک سال بگذرد؟
۳. اگر جنس به‌صورت چکى مثلاً پول آن براى شش ماه ديگر باشد چطور؟ در واقع سرمايه ‏از آن کس ديگرى باشد؟
۴. اگر خمس اصل سرمايه را داده باشم مثلاً اصل سرمايه ۱۰ ميليون باشد و پول آن يا هديه باشد يا خمس ‏آن را پرداخت کرده باشم و در گردش باشد باز هم به اجناسى که سر سال خمسى باقى مى‌ماند، خمس تعلّق ‏مى‌گيرد؟
جواب:۱) اگر از درآمد کسب خريدارى شده باشد، سر سال خمسى به قيمتى که امکان فروش دارد، خمس دارد.‏
۲) اگر از درآمد کسب خريدارى شده، سر سال خمسى بايد خمس آن را بپردازيد.‏
۳) اگر تمام پول آن تا سر سال خمسى پرداخت نشده باشد، خمس ندارد وگرنه به مقدارى که پرداخت شده است، خمس دارد.‏
۴) در فرض سؤال تا حد ۱۰ ميليون خمس به آن تعلّق نمى‌گيرد.
 

استثناى مالى که متعلّق خمس نيست از سرمايه‌ى مخلوط با آن
س۲۲. اگر مالى که خمس ندارد مانند جايزه و مانند آن، با سرمايه مخلوط شود، آيا در پايان سال خمسى، جايز است که آن را از سرمايه استثنا کرد و سپس خمس بقيه اموال را پرداخت؟
جواب: استثناى آن اشکال ندارد.
 


کالاهاى نسيه داده شده
س۲۳. سه سال پيش مغازه‏اى را با مالى که خمس آن پرداخت شده، افتتاح کردم و سر سال خمسى‌ام هم پايان سال شمسى يعنى شب عيد نوروز است و تاکنون هرگاه سر سال خمسى‌ام رسيده، مشاهده کرده‌ام که همه‌ى سرمايه‏ام به صورت قرض بر عهده‌ى مردم است و در عين حال خودم هم مبلغ زيادى بدهکارم. اميدواريم ما را نسبت به تکليفمان راهنمايى فرماييد.
جواب: اگر سر سال خمسى چيزى از سرمايه و سود نزد شما نباشد و يا چيزى بر سرمايه‌ى شما افزوده نشده باشد، پرداخت خمس بر شما واجب نيست و طلبهاى شما که ناشى از فروش نسيه‌ى کالا به مردم است، جزء درآمد سالى محسوب مى‌شود که آنها را دريافت مى‌کنيد.
 
کسر کردن بدهيها از سرمايه
س۲۴. من مالک مالى هستم که مقدارى از آن نقد و مقدار ديگر به‌صورت قرض‌الحسنه نزد بعضى از افراد است و از طرفى به علّت خريد زمين مسکونى در سال قبل مقروض هستم و بايد يکى از چک‏هاى آن را چند ماه ديگر بپردازم، آيا جايز است بدهى زمين را از مبلغ مذکور (نقد و قرض‌الحسنه) کم کنم و خمس باقى‌مانده را بپردازم؟ همچنين آيا زمينى که براى سکونت خريدارى شده، خمس دارد؟
جواب: مالى که از درآمد سال به بعضى افراد قرض داده‏ايد، اگر تا سر سال خمسى قابل وصول نباشد، پرداخت خمس آن تا وصول نشده است، واجب نيست و اموالى که از درآمد سال در دست شماست جايز است که از آن، قبل از رسيدن سر سال خمسى، بدهى خود را که مهلت آن چند ماه ديگر مى‌رسد، بپردازيد، ولى اگر در بين سال آن را در اداى قرض مصرف نکنيد و سر سال خمسى شما برسد، نمى‌توانيد قرض خود را از آن مبلغ استثنا کنيد، بلکه واجب است خمس همه‌ى آن را بپردازيد. ولى اگر بنا داريد تمام يا قسمتى از آن را در آينده‌ى نزديک صرف اداى بدهى خود نماييد و چنانچه بخواهيد خمس آن را بپردازيد، باقى‌مانده براى اداى بدهى کافى نيست و از اين بابت در زحمت و مشقّت قرار مى‌گيريد، در اين صورت پرداخت خمس آنچه را که مى‌خواهيد صرف اداى بدهى نماييد، واجب نيست. امّا زمينى که براى سکونت مورد نياز از درآمد بين سال تهيه مى‌شود، خمس ندارد.
 


خمس شخص هميشه بدهکار
س۲۵. شخصى حساب سال براى خمس نداشته و اکنون تصميم گرفته است که حساب سال داشته باشد، وى که از ابتداى ازدواج تا به حال بدهکار بوده است، خمس خود را چگونه محاسبه کند؟
جواب: اگر از گذشته تا به حال درآمدى بيشتر از مخارج زندگى نداشته، نسبت به گذشته چيزى بر عهده‌ى او نيست.
 


داشتن چند مورد از موارد وجوب خمس
س۲۶. اگر کسى سر سال خمسى‌اش رسيد و مالش مخلوط به حرام بود و از طرفى منفعت کسب هم داشت و نيز مى‌خواهد که مقدارى از اموالش را سرمايه‌ى تجارت براى کارهاى ديگر قرار دهد آيا اين فرد بايد اين اموال را ۳ بار تخميس کند؟
جواب: يک خمس براى مخلوط به حرام بودن بدهد و يک خمس هم براى درآمد سال که از مخارج اضافه آمده است و اگر پس از تخميس همين مال مخمّس را سرمايه قرار دهد، خمس ندارد.
 


پرداخت خمس از غيرمال متعلّق خمس
س۲۷. آيا اگر کسى مقدارى پول در حساب قرض‌الحسنه داشته باشد و خمس به او تعلّق بگيرد ولى به آن پول دست نزند و از پولى که نزد خودش است بخواهد خمس آن را بدهد، وظيفه‌اش چيست؟
جواب: اگر آن پول هم از درآمد است، بايد خمس آن را نيز محاسبه کند و سپس بدهى مربوط به خمس را ادا نمايد.
 


پرداخت پول خمس موادّ خوراکى
س۲۸. آيا مى‌شود خمس موادّ خوردنى را به صورت پول حساب کرد و داد يا بايد مثلاً همان برنج را داد؟
جواب: مانع ندارد و لازم نيست که خمس از همان مال پرداخت شود.
 

پرداخت بدهى خمسى از درآمد سال جديد
س۲۹. اينجانب در محاسبات خمس سال گذشته، مبلغى را بدهکار شدم و در طول سال، مقدارى از آن بدهى را پرداخت کرده‌ام. آيا باقى‌مانده‌ى بدهى فوق جزء مؤونه محسوب مى‌شود يا خير؟
جواب: آن بدهى جزء مؤونه‌ى سال جديد محسوب نمى‌شود و بايد خمس هر مقدار از درآمد خود را که صرف اداى خمس سال قبل کرده‌ايد پرداخت نماييد.
 


محاسبه‌ى خمس براى اوّلين بار
س۳۰. فردى براى اوّلين بار مى‌خواهد خمس اموالش را حساب کند، خانه‌ى مسکونى که نمى‌داند با چه مالى آن را خريده، چه حکمى دارد؟ در صورتى که بداند آن را با مالى که چند سال پس‌انداز شده، خريده است، حکم آن چيست؟
جواب: خانه‌ى مسکونى يا ساير لوازم زندگى را اگر احتمال مى‌دهد که با مالى که شرعاً متعلّق خمس نبوده (مانند ارث يا هبه) خريده باشد چيزى از بابت خمس آن بر او نيست، ولى اگر يقين دارد که آن را با درآمد کسب خود خريده است، ليکن نمى‌داند که آيا درآمد کسب را در بين سال صرف خريد آن کرده است يا پس از پايان سال و پيش از پرداخت خمس درآمد، بايد با يکى از وکلاى ما مصالحه نمايد و اگر يقين دارد خانه را از درآمد کسبى که چند سال پس‌انداز کرده است پيش از پرداخت خمس آن خريده است، بايد خمس آن درآمد پس‌اندازشده را بپردازد؛ و در مورد تنزّل ارزش پول، احوط مصالحه با وکيل و نماينده‌ى مرجع است.
 


احتساب خمسى که اشتباهاً پرداخت شده به‌عنوان بدهى خمس
س۳۱. در محاسبه‌ى خمس سالانه‌ى خود به نتيجه رسيده بودم که بايستى مبلغى را بابت خمس پرداخت نمايم و پرداخت نمودم و از آن بابت ۴ برابر همان مبلغ را به‌عنوان مال مخمّس جدا و در حساب قرض‌الحسنه نگه داشته‌ام. در رسيدگى و کنترل سال بعد متوجّه شدم که سال قبل واجد شرايط پرداخت خمس نبوده‌ام. با عنايت به مراتب فوق‌الذکر و خمس پرداخت‌شده آيا وجه در نظر گرفته و جدا شده به عنوان خمس محسوب مى‌شود يا خير؟
جواب: آنچه پرداخت کرده‌ايد بابت خمس حساب نمى‌شود و آنچه باقى مانده تا سر سال خمسى بعد اگر مشمول خمس بوده، بايد خمس آن را بپردازيد و پرداخت قبلى در فرض سؤال، به جاى پرداخت فعلى قرار نمى‌گيرد.
 

س۳۲. آيا مبلغى را که به عنوان خمس مالى که متعلّق خمس نبوده، پرداختم، مى‌توانم بابت خمس مالى که فعلاً بدهکارم، حساب کنم؟
جواب: اگر در مصارف شرعى آن مصرف شده، بابت اداى بدهى کنونى شما از خمس محسوب نمى‌شود، ولى اگر خود آن موجود باشد مى‌توانيد آن را از نماينده‌ى مرجع پس بگيريد.
 

پرداخت خمس اضافه
س۳۳. در صورتى که شخصى خمس اضافه در سال مالى پرداخت کرده است، آيا مى‌تواند در سال‌هاى بعد آن مبلغ را بابت خمس حساب نمايد؟
جواب: اگر پول پرداختى بابت خمس اضافى، در دست گيرنده در سال بعد موجود نباشد، نمى‌تواند آن را بابت بدهى خمس سال آينده حساب نمايد.
 


عوض کردن پول مخمّس با غيرمخمّس
س۳۴. آيا مى‌توان با نيت، پولى را که هنوز سال خمسى آن نرسيده با پولى که خمس داده شده است، عوض کرد؟
جواب: در هر صورت اگر پولى که خمس آن داده نشده تا سر سال خمسى باقى بماند، متعلّق خمس است.
 


شک در پرداخت خمس پول توسّط مشترى
س۳۵. اگر صاحب مغازه‏اى نداند که مشترى که با او معامله مى‌کند، خمس مالش را پرداخته است يا خير، آيا دادن خمس آن اموال بر او واجب است؟
جواب: چيزى بر عهده‌ى او نيست و وظيفه ندارد که در اين زمينه تحقيق نمايد.
 

شکّ در پرداخت خمس
س۳۶. اگر در چيزى شک داشته باشيم که خمس آن را داده‏ايم يا خير، ولى گمان بسيار قوى به پرداخت خمس آن داشته باشيم، وظيفه‌ى ما چيست؟
جواب: اگر قبلاً به آن چيز، خمس تعلّق گرفته است و الآن شک داريد که آيا پرداخت کرده‌ايد يا خير، پرداختِ خمس آن واجب است.
 
س۳۷. من به توفيق خداوند هر سال خمس اموالم را مى‌پردازم، ولى در طى سال‌هايى که اقدام به محاسبه‌ى خمس اموالم کرده‌ام، هميشه در حساب آنها شک داشته‏ام، اين شک چه حکمى دارد؟ آيا واجب است امسال همه‌ى اموال نقد خود را حساب کنم يا اينکه به شک در اين مسأله اعتنا نمى‌شود؟
جواب: اگر در صحّت‏ حساب خمس منفعت کسب سال‌هاى گذشته، شک داشته باشيد، به آن اعتنا نمى‌شود و پرداخت مجدّد خمس بر شما واجب نيست؛ ولى اگر در منفعت کسب شک داشته باشيد که آيا جزء منفعت کسب سال‌هاى قبل است که خمس آن پرداخت شده، يا جزء منفعت کسب امسال است که خمس آن داده نشده، بر شما واجب است که احتياطاً خمس آن را بپردازيد، مگر اينکه احراز کنيد که خمس آن را قبلاً پرداخته‏ايد.